Trong khi các doanh nghiệp lớn có lợi thế về nguồn lực, công nghệ và khả năng đầu tư dài hạn để dẫn dắt quá trình chuyển đổi, phần lớn SME đang phải đối mặt với bài toán khó hơn: vừa duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh, vừa từng bước đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao về số hóa, phát triển bền vững và minh bạch dữ liệu.

Trong chuỗi giá trị mới, chuyển đổi xanh không thể tách rời chuyển đổi số. Công nghệ đang trở thành công cụ giúp doanh nghiệp đo lường phát thải, tối ưu vận hành, tiết kiệm năng lượng và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe hơn từ thị trường trong nước và quốc tế.

Áp lực chuyển đổi từ yêu cầu mới của thị trường

Theo ông Bùi Thanh Minh – Phó Giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tư nhân, doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam hiện đang đứng trước một “bài toán kép” khi phải đồng thời thực hiện chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Ở trục chuyển đổi số, rào cản lớn nhất đối với doanh nghiệp vẫn là chi phí đầu tư ban đầu cho hạ tầng công nghệ và nền tảng số. Nhiều doanh nghiệp còn e ngại khi phải bỏ ra nguồn lực lớn nhưng chưa nhìn thấy ngay hiệu quả dài hạn.

Bên cạnh đó, một bộ phận SME vẫn đang đứng ngoài quá trình số hóa do thiếu nguồn lực, thiếu định hướng và chưa xây dựng được lộ trình chuyển đổi phù hợp.

Trong khi đó, chuyển đổi xanh lại đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực chuyên môn, khả năng thích ứng và mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường, ESG, tiết kiệm năng lượng hay minh bạch chuỗi cung ứng đang trở thành điều kiện quan trọng để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào thị trường toàn cầu.

Theo ông Minh, nhu cầu của doanh nghiệp hiện nay không chỉ dừng ở hỗ trợ tài chính mà còn cần các chương trình đào tạo chuyên sâu, tư vấn kỹ thuật và cơ chế tiếp cận tín dụng xanh thuận lợi hơn. Đây là những yếu tố giúp SME thực hiện chuyển đổi thực chất thay vì chỉ dừng ở việc đáp ứng yêu cầu tối thiểu.

Công nghệ là nền tảng của phát triển xanh

Từ góc nhìn doanh nghiệp lớn, ông Vũ Hồng Quang – Phó Chủ tịch Tập đoàn CT Group cho rằng chuyển đổi kép đang trở thành yêu cầu tất yếu, đặc biệt trong các lĩnh vực có tác động lớn như bất động sản, công nghệ và phát triển đô thị.

Theo ông Quang, thị trường hiện nay không còn chỉ đánh giá doanh nghiệp dựa trên quy mô hay năng lực tài chính, mà ngày càng quan tâm đến tính bền vững, hiệu quả sử dụng tài nguyên và khả năng ứng dụng công nghệ.

“Bất động sản hiện đại không còn đơn thuần là xây dựng công trình, mà đang hướng tới mô hình đô thị thông minh, tiết kiệm năng lượng và đáp ứng các tiêu chuẩn ESG”, ông Quang chia sẻ.

Các nhà đầu tư, khách hàng quốc tế ngày càng yêu cầu doanh nghiệp phải chứng minh bằng dữ liệu cụ thể như mức tiêu hao năng lượng, lượng phát thải carbon, hiệu quả vận hành hay khả năng quản trị tài nguyên.

Ông Vũ Hồng Quang – Phó Chủ tịch Tập đoàn CT Group.

Để đáp ứng yêu cầu này, chuyển đổi số trở thành nền tảng quan trọng. Việc ứng dụng các công nghệ như mô hình thông tin công trình (BIM), hệ thống quản lý tòa nhà thông minh (iBMS), trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) giúp doanh nghiệp tối ưu thiết kế, kiểm soát vận hành và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

“Chuyển đổi số chính là công cụ để doanh nghiệp hiện thực hóa quá trình xanh hóa một cách hiệu quả và có thể đo lường được”, ông Quang nhận định.

Tuy nhiên, ông cũng cho rằng thách thức lớn nhất của SME hiện nay không chỉ nằm ở vốn hay công nghệ, mà còn ở tư duy quản trị. Nhiều doanh nghiệp vẫn xem chuyển đổi xanh và chuyển đổi số là chi phí phát sinh, thay vì nhìn nhận đây là khoản đầu tư chiến lược nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.

 Từ công nghệ đến hiệu quả vận hành

Ở góc độ doanh nghiệp cung cấp giải pháp kỹ thuật cho nhà máy, vận tải và sản xuất, ông Phạm Nam Phong – Giám đốc Kỹ thuật Công ty Dịch vụ Phát triển Thuận Dương cho rằng SME đang chịu sức ép kép từ chi phí vận hành và yêu cầu xanh hóa.

Theo ông Phong, biến động giá nhiên liệu, năng lượng cùng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng nghiêm ngặt đang buộc doanh nghiệp phải thay đổi phương thức vận hành. Không chỉ kiểm soát chất thải, khí thải, nước thải theo quy định, doanh nghiệp còn phải đáp ứng yêu cầu xanh từ khách hàng và đối tác trong chuỗi cung ứng.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp trước đây chỉ tập trung duy trì sản xuất, nhưng hiện nay phải tính toán thêm các bài toán về tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và minh bạch dữ liệu môi trường.

Theo ông Phong, chuyển đổi xanh muốn đạt hiệu quả cần dựa trên nền tảng số. Tại Công ty Thuận Dương, các giải pháp kỹ thuật được tích hợp với công nghệ giám sát thông minh, cảm biến IoT giúp doanh nghiệp theo dõi các chỉ số vận hành như nhiệt độ, lượng oxy dư, mức tiêu hao nhiên liệu.

Thông qua dữ liệu thu thập được, doanh nghiệp có thể điều chỉnh hoạt động sản xuất, giảm lãng phí và tối ưu chi phí.

Ông Phạm Nam Phong – Giám đốc Kỹ thuật Công ty Dịch vụ Phát triển Thuận Dương giới thiệu giải pháp xanh, động cơ đốt trong.

Trong lĩnh vực vận tải, các hệ thống giám sát kết hợp phân tích dữ liệu cũng giúp doanh nghiệp kiểm soát mức tiêu hao nhiên liệu, hạn chế thất thoát và nâng cao hiệu quả khai thác phương tiện.

“Công nghệ không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí mà còn tạo ra dữ liệu minh bạch để đáp ứng các yêu cầu về quản trị xanh”, ông Phong nhấn mạnh.

Tuy nhiên, theo ông, một trong những rào cản lớn hiện nay là nhiều SME vẫn mong muốn có giải pháp chi phí thấp nhưng phải tạo hiệu quả ngay lập tức, trong khi chuyển đổi công nghệ và xanh hóa cần một lộ trình dài hạn.

SME cần bắt đầu từ những bước đi phù hợp

Từ góc nhìn doanh nghiệp trực tiếp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng, thiết bị và tư vấn, ông Nguyễn Trí Cát – Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Tư vấn Tân Mai Ninh cho rằng áp lực chuyển đổi đang ngày càng rõ rệt với nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Theo ông, khách hàng hiện nay không chỉ quan tâm đến sản phẩm và giá thành, mà còn chú trọng đến năng lực cung cấp giải pháp hiệu quả, tiết kiệm năng lượng và phù hợp với xu hướng phát triển bền vững.

“Trong lĩnh vực thiết bị, máy móc, doanh nghiệp phải hướng tới những sản phẩm có hiệu suất cao hơn, tiết kiệm năng lượng hơn và đáp ứng các yêu cầu mới của thị trường”, ông chia sẻ.

Cùng với chuyển đổi xanh, số hóa hoạt động quản trị cũng trở thành nhu cầu thiết yếu. Các công cụ quản lý dữ liệu, phần mềm vận hành, nền tảng chăm sóc khách hàng giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn chuỗi hoạt động và nâng cao tốc độ phục vụ.

Tuy nhiên, ông Cát cho rằng chuyển đổi số không đơn giản là đầu tư phần mềm mà quan trọng hơn là thay đổi cách thức vận hành.

“Doanh nghiệp cần chuyển từ cách làm dựa trên kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu. Khi có dữ liệu, doanh nghiệp mới biết cần cải thiện điều gì và đầu tư vào đâu để tạo hiệu quả”, ông nhận định.

Từ thực tế triển khai cho thấy, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số không còn là hai con đường riêng biệt. Doanh nghiệp lớn cần công nghệ để xây dựng mô hình phát triển bền vững; doanh nghiệp cung cấp giải pháp đóng vai trò đưa công nghệ vào thực tế; còn SME cần chủ động thay đổi để thích ứng với yêu cầu mới của thị trường.

Trong giai đoạn kinh tế xanh và số hóa mạnh mẽ, doanh nghiệp nào sớm xây dựng năng lực dữ liệu, tối ưu vận hành và hướng tới phát triển bền vững sẽ có nhiều cơ hội tạo lợi thế cạnh tranh.

Với SME, chuyển đổi kép không chỉ là bài toán để đáp ứng các tiêu chuẩn mới, mà còn là cơ hội nâng cấp năng lực, mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Bùi Trung/DNVN